Τα τελευταία χρόνια τα βιβλία που επιλέγω να διαβάσω και να σταχυολογήσω στις ψηφιακές σελίδες αυτού του κυβερνοχώρου περνούν σχεδόν από ιερά εξέταση, μιας και ο χρόνος που θα τους αφιερώσω είναι τρομακτικά περιορισμένος. Στις αρχές του καλοκαιριού, πέρασε από μπροστά μου η αναγγελία της κυκλοφορίας ενός σκοτεινού βιβλίου, με τίτλο που παρέπεμπε σε δύο πράγματα. Αφενός στην «μοίρα», θέμα κλισέ μα πάντα υποσχόμενο στον αγώνα του να μην καταλήξει μπανάλ, και το μοιρολόι, για εμένα πάντα ηπειρώτικο λόγω πρότερων καταβολών. Και το όνομα του συγγραφέα, πριν ακόμη διαβάσω το βιογραφικό του, με ένα τόνο που παραπέμπει στην άλλη άκρη της Ευρώπης· Mark C. Da Costa.
Ένας ταλαντούχος ηθοποιός επιστρέφει στον γενέθλιο τόπο με αφορμή μια κηδεία. Εκεί, το παρελθόν έρχεται να κατακλύσει την καθημερινότητα, ξυπνώντας μνήμες και τραύματα για χρόνια θαμμένα και ξεκινώντας έναν αγώνα απεγκλωβισμού από την σαθρότητα που χαρακτηρίζει την ηθική της ελληνικής υπαίθρου και τα μοτίβα στα οποία βασίζεται η συγκάλυψη των νοσηρών μυαλών που θέλουν να επιβάλλουν την αρρωστημένη αδηφάγα ορμή τους ενισχύοντας τις μέχρι εκείνη την στιγμή στερεοτυπικές αντιλήψεις του «αυτός είναι οικογενειάρχης και πετυχημένος, οπότε αποκλείεται να τον ευχαριστούν ανωμαλίες».
Μέχρι εδώ, έχουμε την πολύ πετυχημένη συνταγή των ημερών μας για μια διακήρυξη ενός εκδοτικού φαινομένου στο Instagram και στο TikTok. Εδώ, όμως, είναι που αρχίζουν τα δύσκολα και ο αναγνώστης θα πρέπει να αποφασίσει τον δικό του ρόλου. Στην περίπτωση του Da Costa, ο αναγνώστης συνειδητά πρέπει να επιλέξει αν θα διαβάσει τις σελίδες αυτές με ματιά κριτική ή απλά για να περάσει τον χρόνο του, απαλλαγμένος από οποιαδήποτε λογοτεχνικότητα που θα τον βάλει στο τρυπάκι να δει την περίπτωση αυτή ως ένα άρτιο δημιούργημα που ακολουθεί τις οδηγίες της διηγηματογραφίας και αποτυπώνει τον πλούτο που συνοδεύει τον συγγραφέα, μέσα από την δημιουργία ενός ψηφιδωτού που αγκαλιάζει ρεύματα, θεωρίες και πρακτικές.
Συνοπτικά, ή όχι και τόσο, θα αναφέρω. Από τις πρώτες σελίδες του βιβλίου εντοπίζουμε τις συνειδητές επιλογές του συγγραφέα. Ο Da Costa δεν ακολουθεί μια γραμμική αφήγηση μα με flash back ανατρέχει σε τρεις διαφορετικούς χρόνους που έρχονται να συμπληρώσουν το τραύμα του σήμερα. Επιμένω στο τραύμα, όχι για να σας συγκινήσω, μα γιατί η σχέση αιτίας και αιτιατού που αναπτύσσεται στο παρόν έχει βαθιά τις ρίζες σε γεγονότα που αναλύονται σταδιακά και συμπληρώνονται αλυσιδωτά μέχρι να φτάσουμε στο τέλος.
Η αφηγηματική τεχνική είναι ξεκάθαρη. Μηδενική εστίαση, με έναν αφηγητή που γνωρίζει όλα όσα έγιναν και δίνει πληροφορίες για την συναισθηματική κατάσταση, ενδόμυχες σκέψεις, λόγια που δεν θα ειπωθούν ποτέ και άλλα που θα ειπωθούν αυτολεξεί. Καταφέρνει, να σπάει την περιγραφική τριτοπρόσωπη μονοτονία με πλήθος διαλογικών μερών που προσφέρουν ζωντάνια και ένα αμεσότερο τρόπο για να καταλήξουμε στην εξέλιξη της ιστορίας.
Η γλώσσα που γράφει είναι τρομακτικά προσεγμένη. Με εισαγωγή διαλεκτικών στοιχείων όπου κρίνεται αναγκαία. Βωμολοχικά αναίσχυντη για να προξενήσει την έκπληξη σε σημεία. Ελεύθερη μα πάντα πιστή σε γραμματικούς και συντακτικούς κανόνες.
Συνεχίζοντας με το βιογραφικό του συγγραφέα για να ερμηνεύσουμε καλύτερα τα όπλα του. Απόφοιτος Ελληνικής Φιλολογίας και μαθήματα Δημιουργικής Γραφής. Και έρχεται η στιγμή που όλα γίνονται ξεκάθαρα. Μέσα στις σελίδες από το Προσωπικό Ημοιρολόγιο γίνεται μια πολύ στοχευμένη αναφορά στην θεωρία του εθνολόγου Vladimir Proppαναφορικά με τον ήρωα και τον αντιήρωα, ενώ αν δούμε αναλυτικά τα πρόσωπα μπορούμε να εντοπίσουμε τις περισσότερες από τις 31 βασικές φιγούρες δράσης που εισάγει με την θεωρία του, ενώ δεν λείπουν και οι επτά συγκεντρωτικές φιγούρες ηρώων. (Δεν θα πω περισσότερα σε αυτό το σημείο γιατί θα κατακλύσω το κείμενο με spoilers).
Στην συνέχεια, έχουμε την επιρροή που ο συγγραφέας δέχθηκε από παγκόσμια ρεύματα της λογοτεχνίας. Ο Συμβολισμός και ο Πανισμός του 19ου αιώνα στην περιγραφή του ηπειρώτικου τοπίου και την ενσωμάτωση της φύσης στην δράση. Η επίδραση της Λογοτεχνίας της Παρακμής και του μοντέλου που εισήγαγε ο Gabrielle D’Annunzio με την πρωταγωνιστική φιγούρα του Andrea Sperelli, η τάση των εφήβων να αλλάξουν τις ζωές τους, ξεπερνώντας κάθε προηγούμενο και η σύνδεση με τον Υπερανθρωπισμό του Nieze. Η έννοια της συνείδησης και ο Svevo
Και αν θελήσουμε να δούμε πιο βαθιά την ιστορία, η πατρική φιγούρα ως αντικατοπτρισμός της προσωπικότητας του παιδιού όπως αποτυπώνεται στο Σύνδρομο του Τηλέμαχου του Recalcati. Η κριτική προς τον υπερκαταναλλωτικό τρόπο ζωής όπως μας τον περνάει ο Pasolini, στοιχεία της ελληνικής Ηθογραφίας μέσα από περιγραφές των χωριών και των συνηθειών των ανθρώπων, και το αποκορύφωμα όλων για εμένα, η αλληγορική εικόνα που παραπέμπει στην κορυφή του βουνού του Δαντικού Καθαρτηρίου και προμηνύει την ολοκληρωτική κάθαρση που θα ελευθερώσει τον ήρωα και θα τον οδηγήσει στον επίγειο παράδεισο και την λύτρωση.
Και επειδή με τον τρόπο αυτό πολλοί μπορούν να πουν ότι στην ουσία πρόκειται για ένα βιβλίο χωρίς ουσιαστική πρωτοτυπία. Σας παραπέμπω σε όσα είπε ο Αγγελάτος, σχετικά με την διακειμενική επικοινωνία και την δημιουργική αφομοίωση, αλλά και στον αγαπημένο Cristofaro, που αποδίδει την έννοια της ύφανσης ενός νέου «υφάσματος» μέσα από την παρούσα νοητική λογοτεχνική διεργασία. Εν ολίγοις, ο Da Costa έχοντας όλες αυτές τις αποσκευές γνώσεων είναι σαν να δημιουργεί ένα «Παλίμψηστο», ένα νέο αυτοτελές δημιούργημα στα θεμέλια της παγκόσμιας λογοτεχνίας.
Το Προσωπικό Ημοιρολόγιο είναι ένα βιβλίο που καταφέρνει αμέσως να μαγνητίσει κάθε αναγνώστη, όσο απαιτητικός κι αν είναι. Μέσα από όλα τα παραπάνω και ακόμη περισσότερα, ξεκινάει μια βαθιά κριτική και καταφέρνει να φέρει στην επιφάνεια πράξεις και συνθήκες που για την κοινωνική ευημερία θα έπρεπε να μείνουν θαμμένες για πάντα και να συνεχίσουν να είναι ολέθριες για τα άτομα.
Αν θέλετε να κάνετε ένα δώρο στον εαυτός σας, διαβάστε το. Αλλά όχι στα γρήγορα και απνευστί. Δώστε χρόνο και χώρο να απλωθούν οι λέξεις. Να κάνετε συνειρμούς. Να το συνδέσετε με βιώματα και μη βιωμένα για να καταλήξει ένα βιβλίο που θα συντροφεύσει κάθε άνθρωπο, όχι σε μια παραλία, αλλά σε μια αναγνωστική ζωή που σίγουρα θα σημαδέψει.
Καλή ανάγνωση.
mylibrodoro.com 